Overpeinzingen

Overdenking bij Lucas 10: 38-42
Uitgesproken tijdens de kerkdienst van 17 juli 2016 in Saaxumhuizen

Hoe kan de mens ooit iets weten
als hij zo druk bezig is met nadenken?
(Boeddha)

Aan de afwas, verzuchtte ik eens tegen mijn ega
Hoe kan ik toch mijn vrije tijd inplannen in mijn werktijd?
Waarop hij zei: nou misschien kun je het eens omdraaien…

Hij vervolgde, jullie hebben het als werkers in de kerk vaak over het belang van stilte, rust en meditatie
Maar ondertussen zijn jullie zelf altijd druk, altijd aan het werk.

De kerk is tegenwoordig zo georganiseerd dat vier vergaderingen per week heel gewoon is,
dat de tijd achter de PC minstens de helft van de tijd opslokt
Dat er protocollen moeten zijn en afspraken, een centraal aanspreekpunt om alles in goede banen te leiden.
Bestuurders en pastores zijn altijd beschikbaar, voor uitvaarten en andere onverwachte vragen
En op zondag, rustdag is er altijd de dienst, en soms wel twee.
De Geest die waait waarheen hij wil, verlies je bijna uit het oog.

Dit geldt uiteraard niet alleen voor werkers in de kerk
Maar voor heel veel mensen,
Zelfs na de pensioenleeftijd hoor ik mensen vaak zeggen, ik heb het nog drukker dan voorheen.
We zijn een nijver volkje, altijd bezig, altijd druk,
En ondertussen draait de wereld door,

Dan vraag ik me wel eens af:

Hoe kunnen we ooit iets werkelijk doen
Als we zo druk zijn met werken.

Toen ik, bijna twintig jaar geleden, mijn promotieonderzoek deed
Bij de faculteit wiskunde en natuurwetenschappen.
Was ik vier jaar lang druk geweest met onderzoeken, proeven,
Onderzoeksvoorstellen, nog meer proeven, nog meer onderzoeken
Resultaten, nog een onderzoekje. Dag en nacht.
Tot het moment was aangebroken om alle resultaten te verzamelen en het proefschrift te gaan schrijven.
Toen zei mijn professor: Nu laat je alles liggen, en gaat een paar weken helemaal niets doen,
Er is tijd nodig om tot inzichten te komen, en dat kan alleen als je afstand neemt.

Dat was een wijze les.
Er is tijd nodig om tot inzicht te komen, en dat kan alleen als je afstand neemt.


Sinds april is de kerk in Westernieland elke zaterdag een half uur open.
Om vijf uur wordt de klok geluid, de paaskaars brandt en wie daar behoefte aan heeft kan een kaarsje aansteken.

Vorige week was het mijn beurt om de deur te openen en de klok te luiden
Tijdens het luiden van de klok kwam iemand binnen en stak een aantal kaarsjes aan.
Nadat hij vertrokken was, zat ik daar een tijdje in mijn eentje in de stilte van de kerk
Wat een heerlijkheid.
Om daar zomaar even te zitten, in die mooie ruimte,
Buiten de regen en de vogels, binnen de stilte.

Na verloop van tijd kwam nog iemand de kerk binnenlopen.
Hij kwam naast me zitten en vroeg:
What is the occasion? Wat is hier te doen?
Waarop ik zei: niets.

Het is een waardevolle ervaring om zomaar even niets te doen
Op een stille plek waar de wolk gebeden nog hangt.
Even afstand te nemen van alles, en het leven te beschouwen.


Martha en Maria
Een bekend verhaal. De hardwerkende Martha en de stille Maria
En het onmiskenbare oordeel van Jezus: Maria heeft het goede deel gekozen

In de (voor)Griekse filosofie werd dit onderscheid tussen het actieve en het stille / contemplatieve leven al gemaakt. Genaamd vita activa en vita contemplativa.
En eeuwen lang werd vita contemplativa hoger gewaardeerd dan vita activa
Jezus is hierin dus geen uitzondering.
Maria heeft het juiste deel gekozen, de vita contemplativa, de beschouwende
Martha wordt onder aan de hiërarchische ladder gezet, vita activa, de actieve.

Dus aan de voeten van Jezus zitten en nietsdoen is meer waard dan het verzorgen van het huis, schenken van koffie en thee.
Een half uurtje in de kerk van Westernieland zitten is meer waard dan een half uurtje afwassen.
Vita contemplativa is belangrijker dan vita activa. Aldus de gangbare opvatting

Hannah Arendt, een joodse filosofe en politicologe, heeft hierover haar bedenkingen geuit.
Zij beargumenteert in haar boek, de menselijke conditie, dat vita activa niet lager is dan vita contempliva .
Dat het een niet beter is dan het ander, maar dat het gelijkwaardig is.
Het actieve leven is niet minderwaardig aan het contemplatieve leven

Ze gaat zelfs nog een stap verder
Uiteindelijk komt Hannah Arendt tot de conclusie
Dat er helemaal geen onderscheid is tussen vita activa en vita contemplativa

Ik zal dit proberen uit te leggen, hoewel ik daarmee Hanna Arendt schromelijk tekort doe.

Het onderscheid tussen actief en contemplatief,
wordt bepaald door wat iemand doet of juist niet doet.
Martha is druk doende in het huis, is actief
Maria zit aan de voeten van Jezus en doet niets, is stil, beschouwend en contemplatief.

Als ik de afwas doe ben ik druk in de weer
Als ik op zaterdagmiddag in de kerk van Westernieland zit, zit ik stil.

Maar dit zegt nog niets over wat er zich vanbinnen afspeelt. In je hoofd, in je hart.
Je kunt in het kerkje van Westernieland zitten, uiterlijk stil, maar innerlijk kokend van woede
Daartegenover kunnen je handen de afwas doen, terwijl je van binnen rustig bent en stil, innerlijk stil.

Martha beklaagt zich bij Jezus: ‘ziet u niet hoe druk ik het heb, ik vind het oneerlijk dat ik al het werk moet doen terwijl mijn zuster geen vinger uitsteekt. Martha is verontwaardigd en boos, de innerlijke onrust spat er van af.

Vanuit die innerlijke onrust wordt er niks werkelijk met aandacht gedaan, Ik zie het voor me,(en herken het eerlijk gezegd ook wel) de ergernis, de onrust. Alle aandacht wordt opgeëist door haar verontwaardiging en boosheid. Ze ziet geen kopje meer staan.

Maria daarentegen straalt een innerlijke rust en stilte uit. Vanuit die innerlijke rust staat zij in de wereld.

En dat is waar het in dit verhaal om gaat. Het gaat er niet om of je veel of weinig doet,
Het gaat erom hóe je de dingen doet.
Doe je de dingen vanuit een innerlijke rust, met aandacht  of vanuit een innerlijke onrust en verwardheid.

Aandacht maakt alles mooier.
Het is aandacht die kleur geeft aan bloemen
smaak aan wijn, geur aan vers gemaaid gras
en gezang aan vogels

Wanneer je innerlijk verward en onrustig bent, zie je geen bloem, proef je geen wijn, ruik je geen gras en hoor je de vogels niet.
Wanneer je van binnen stil, zuiver en rustig bent ziet de wereld er heel anders uit.

Paul van Oyen, de leermeester van mijn leermeester,  schrijft als volgt:
Alles is afhankelijk van de innerlijke staat van onze geest. We handelen al naar gelang de wensen en verlangens die in onze geest oprijzen. Als we aan de slag gaan en ons toeleggen op het schoonmaken en zuiveren van de geest, zullen onze wensen en verlangens zuiverder worden. Dan worden onze handelingen vanzelf ook zuiverder, krachtiger en standvastiger. Als de geest vol onzuiverheden en vol twijfels blijft, zullen onze handelingen onzuiver blijven, krachteloos en tijdelijk.

Wanneer Jezus oordeelt dat Maria het juiste deel heeft gekozen,
Wijst hij niet op het feit dat Martha druk is en Maria niets doet,
Maar op het innerlijk van beide.

Wanneer Martha vanuit een innerlijke rust het huishoudelijk werk had gedaan,
Was het nooit bij haar opgekomen om bij Jezus te gaan klagen.
Dan had zij de dingen die moeten worden gedaan met aandacht gedaan
Zuiver, krachtig en standvastig.

Dan had Jezus Maria niet boven Martha geplaatst.
Dan had hij gezegd: jij hebben beide het goede gekozen.

Jezus heeft het namelijk niet over wat de een en de ander doet,
Maar over de houding en de concentratie waarmee de dingen worden gedaan
Martha, jij maakt je bezorgd en druk over vele dingen. Maar weinige zijn nodig of slechts één.

Wie zich oefent om het innerlijk, de geest te zuiveren, stiller te maken,
Handelt als vanzelf vanuit eenvoud. En die eenvoud is de kern.
Op die manier hebben het innerlijk en het uiterlijk handelen alles met elkaar te maken.

Het is de innerlijke eenvoud die bergen kan verzetten.

Hierbij denk ik aan mensen als  Nelson Mandela, Mahatma Gandhi, Boeddha en natuurlijk Jezus zelf.
Zij waren mensen die innerlijk zoveel ruimte ontwikkelden dat zij door hun handelen en spreken
Het onmogelijke mogelijk maakten.
Maar wat zij deden was uiterst eenvoudig.
Geen ingewikkelde theorieën, geen protocollen, geen wetenschappelijke rapporten

Zij deden wat gedaan moest worden
Maar altijd vanuit een rustige, stille geest.

Als ik nu om me heen kijk en zie hoe systemen falen
Hoe politici schreeuwend over elkaar heen vallen
Hoe kinderen verhongeren en verpleeghuizen op zwarte lijsten worden gezet
Denk ik terug aan de les van mijn professor:
Er is tijd nodig om tot inzicht te komen, en dat kan alleen als je afstand neemt.

Ik zou ervoor willen pleiten dat elke kerk in Nederland elke week minstens een half uur zijn deuren zou openen
En mensen de gelegenheid te geven even afstand te nemen.
Zonder preken, zonder ook maar iets.
Alleen de rust, de ruimte en de stilte.
De mens heeft stilte nodig, rust, tijd en afstand
Om zijn innerlijk, zijn geest te zuiveren. Dan worden onze handelingen vanzelf ook zuiverder, krachtiger en standvastiger.
En dat heeft de wereld nodig.
Nu meer dan ooit.
amen