Overpeinzingen

Overdenking bij de dienst van 19 juni 2016 te Huizinge

De afgelopen weken hebben we het hier in Huizinge gehad over wijsheid
Er zijn prachtige teksten gelezen, mooie preken gehouden, veel mooie woorden gezegd,
Maar wat me misschien nog wel het meest is bijgebleven is de lange stilte die Mannie
Vorige week liet vallen tijdens het stil gebed.

Een stilte die weldadig was.
En in de stilte het gezang van vogels.
Misschien weet u het nog.

Het deed me denken aan de lange stilten tijdens de getijdegebeden in een klooster

In de stilte komen woorden en klanken tot rust
In de stilte kunnen woorden en klanken rijpen.

Maar over de stilte zou ik het dit keer eens niet hebben…

Ik zou het hebben over Hildegard van Bingen
En over de sancta viriditas, de heilige groenheid.

Een week of drie geleden hadden we ons jaarlijks Huizinger damesuitje.
Gerrie en Martina hadden een prachtige dag voor ons voorbereid op Borg Ewsum.
‘s middags kregen we schilderles van Jaap van den Hoofdakker.
In de buitenlucht.  Het was prachtig weer.
We kregen allemaal hetzelfde materiaal.
Een schildersezel, een papier, drie kwasten,
Een potje water en een palet met twee kleuren verf.
Naast een flinke klodder wit, kregen we blauw en geel.
Dat was het dan. Zelfde uitgangspunt, zelfde materiaal:
Wit, blauw en geel. En voor de liefhebbers op het eind nog een mespuntje magenta.
We gingen aan de slag, en al snel bleek dat de grondkleur van alle schilderijen groen werd.
Geel en blauw (en wit) maakt groen.
Groen in veel schakeringen. en langzamerhand ontstonden zo’n 20 totaal verschillende schilderijen.
Het mespuntje magenta zorgde voor een rijke schakering aan kleur.
Bij de een subtiel aanwezig, bij de ander uitbundig.
Het uitgangspunt was hetzelfde, het materiaal hetzelfde,
Maar het resultaat bijzonder divers.
Van een rustiek landschap tot een uitbundig bloeiend veld,
En zelfs de Eemshaven kolencentrale en bijbehorende vervuilde lucht
Kwam tevoorschijn.
En alles met de grondkleur groen.

Hildegard spreekt van heilige groenheid.
Sancta viriditas
‘Het heilige groen. Groen, de mengkleur tussen geel en blauw
Elementaire kleuren die tegenover elkaar staan als het licht dat uit de hemel afdaalt (geel)
En het licht dat uit de donkerste diepten van de wateren naar boven komt (blauw)
maakt groen, De kleur waarin alle dingen tot rust komen.’
Zoals de stilte waarin woorden en klanken tot rust komen en rijpen

Sancta viriditas, heilige groenheid.

een ander woord voor
‘het geheime vuur in alles, dat alles bezield samen houdt’
In de afbeelding op de voorkant van de liturgie
Wordt dit geheime vuur dat alles bezield samen houdt, verbeeld.

Het is een miniatuur gemaakt op basis van een visioen van Hildegard van Bingen.
Je zou hier een hele avond aan kunnen besteden.
Ik noem slechts enkele elementen.

Links onder is Hildegard afgebeeld met de twee tafelen,
Als de tweede, vrouwelijke Mozes.

Helemaal bovenaan een mannenhoofd, God
En direct daaronder een vrouwen gedaante: Sofia, vrouwe wijsheid.
Vrouwe wijsheid omarmt in vurige kleuren de mandala.
En onderaan zien we haar voeten, waarvan een de stigmata draagt,
Als verwijzing naar Christus.
Sofia, vrouwe wijsheid, verweven met de mannelijke Godheid, omarmt de kosmos.
Als een mantel die beschermt, verwarmt en ruimte van leven geeft.
Er zijn verschillende lagen te onderscheiden en veel verschillende symbolen.
Naast de rode vuurring, een zwarte vuurring, ten teken dat ook het kwaad
Onverminderd deel uitmaakt van de door God geschapen kosmos.
De sterrenhemel, de zeeën, de aether met de windstreken
En in het midden de bruine aardbol.
Maar centraal staat de mens, die de kosmos naar alle kanten toe
Aanraakt en daarmee beïnvloedt.

Alles, de hele kosmos, is vol van ‘het geheime vuur in alles, dat alles bezield samen houdt’

Hildegard leert uit haar visioenen dat
-    de Kosmos is als het lichaam van God,
-    dat de Kosmos, het lichaam van God, voortdurend in ontwikkeling is,
en
-    dat alle elementen in de kosmos, planten, dieren, mensen, muziek, mineralen,
ledematen van God zijn.

En haar boodschap is: we moeten meehelpen de ledematen van zijn mooie lichaam , van de kosmos, op te bouwen zodat zij kan groeien.

De keerzijde is echter: aangezien wij ledematen van Gods lichaam zijn, zijn we ook in staat zijn mooie lichaam af te breken.

Met name de mens, die zo centraal staat in het visioen en zo veel invloed heeft op alle bijna alle lagen van de kosmos, kan veel maken en breken.

Laten we ons concentreren op het goede nieuws.
De kosmos is voortdurend in ontwikkeling, in beweging.
Elke stap die je zet biedt nieuwe mogelijkheden.

Zoals met het schilderen. Met elke streep die je op papier zet ontstaat een nieuwe mogelijkheid: wordt het een boom, een meertje, een bloem, een kolencentrale.
Je weet van te voren niet wat het gaat worden.
Het schilderij ontstaat, ontwikkelt zich, in de interactie tussen jezelf en de elementen.
De verf, het papier, je gedachten, en de manier waarop je de kwast op het papier zet.
In de interactie gebeurt het.

Maar zo zit eigenlijk het hele leven in elkaar.
Elke stap die je zet biedt een oneindig scala aan mogelijkheden
Als je toen niet links maar rechtsaf was gegaan,
Had je je partner misschien nooit ontmoet
Zag je leven er nu heel anders uit.

In de interactie ontstaat en ontwikkelt zich het leven.

En dat is een beweging die nooit ophoudt,
Het is een voortdurende beweging,
Met een oneindig aantal mogelijkheden.

Zoals elke sneeuwvlok een unieke structuur heeft,
Door de interactie van de elementen.
Zo is ook het leven van elk wezen uniek
Door de interactie in de loop van de tijd.

Maar als elke stap die je zet een oneindig aantal mogelijkheden in zich heeft
Zou je helemaal dol worden.
Zou je bij elke stap een oneindig aantal keuzes moeten maken.

Dat zal niet de bedoeling zijn.
Iedere sneeuwvlok is uniek,
Maar is uniek binnen bepaalde grenzen.
Ze zijn alle wit, zijn alle zeshoekig, en alle koud.
Binnen bepaalde marges.
Is er ruimte van leven.

Zonder grenzen wordt het leven grenzeloos en daarmee onmogelijk.
Grenzen zijn nodig, maar ook ruimte van leven.

Dat is prachtig verbeeld door de mantel van Sofia
Zij omarmt de kosmos, en daarmee ons leven
Zij beschermt en verwarmt de kosmos en daarmee ons, maar geeft tegelijk grenzen aan
en bewegingsvrijheid.
Door grenzen ontstaat speelruimte.

En die speelruimte is vol van sancta viriditas, de heilige groenheid
het geheime vuur in alles, dat alles bezield samen houdt’

Waarover Hildegard schrijft
•    ‘Heilige groenheid is als stroom vanuit het goddelijke levende licht-vuur dat het Al, door het Woord geroepen, en in de heilsgeschiedenis ontplooid, voortdurend opnieuw verwarmt en begroent.’
Het is voortdurende ontstaansgeschiedenis waar we allemaal deel van uitmaken,
Door de eeuwen heen en niemand en niets uitgezonderd.

Dat is een prachtige gedachte, maar ook een gedachte die, als je om je heen kijkt,
Onbegrijpelijk is.

Als de heilige groenheid het Al, de kosmos voortdurend verwarmt en begroent,
Waarom dan zoveel bloedvergieten,
Waarom dan zoveel ontevredenheid,
Waarom dan zoveel haat en zoveel wapens?
Waarom onze eigen twijfels en onzekerheden
Onze innerlijke strijd? Kwaaie buien?

Misschien wel omdat dat eenvoudigweg inherent is aan ons mensenleven?
Zoals de zwarte ring in het visioen van Hildegard onverminderd deel uitmaakt van de kosmos
En daarmee van het lichaam van God?

Ja, het zwart maakt onlosmakelijk deel uit van ons leven,
Van u en mij, niemand uitgezonderd.
Het maakt dat we in staat zijn heel veel af te breken, en meer kapot te maken dan ons lief is.

Maar ondanks alles is Sofia, vrouwe wijsheid, uitermate gul met de heilige groenheid
Die het Al, en ook ons mensen voortdurend opnieuw verwarmt en begroent.

We mogen steeds opnieuw beginnen.

Zoals een spreuk der ouderen (mystieke teksten van de woestijnvaders) luidt:
‘Een monnik kwam naar Abba Sisoes en zei:
‘Ik ben uit Gods genade gevallen, Abba,
Wat moet ik beginnen?’
Waarop deze antwoordde: ‘weer opstaan’
Kort daarna kwam de monnik terug en sprak:
‘Ik ben opnieuw gevallen; wat moet ik nu doen?’
En de oude man antwoordde hem:
‘Eenvoudigweg opnieuw opstaan.
Houd daar nooit mee op!’

Steeds opnieuw kunnen beginnen.
Dat is de kracht van Sofia, de leven gevende
Het leven is nooit een voldongen feit,
Het leven is een bron van mogelijkheden
Vol woorden, creativiteit, energie en enthousiasme


Ik kom toch nog even terug op de stilte.

Het leven heeft woorden, creativiteit, energie en enthousiasme nodig
Zoals in de lente de hele natuur explosief  zich ontwikkelt,
Maar heeft ook stilte nodig, ruimte om de woorden, de creativiteit, de energie en enthousiasme  te laten rijpen. Zoals in de zomer het groen zich verdicht en de bloemen rijpen tot vruchten,
Zo hebben we in ons leven ook stilte en ruimte nodig om datgene wat we ontvangen
Aandachtig te kunnen beschouwen en te laten rijpen,

Het leven is een balanceren tussen de oneindige mogelijkheden en die aangrijpen wanneer daar de gelegenheid voor is
Maar ook een tot rust komen en getuige te zijn van alle ontstane manifestatie om ons heen.

Zoals iemand tegen me zei:
Op een gegeven moment moet je je kwasten wegleggen en genieten van wat er is ontstaan.
Op een gegeven moment moet je je woorden tot zwijgen brengen en de stilte (of in dit geval de muziek) haar gang laten gaan.

Amen